Het lijkt alsof het in de lucht hangt. Bij veel koppels is het thema Open Relatie een actueel gespreksonderwerp. Moet de seksualiteit exclusief blijven, dus alleen binnen de relatie, of is er een mogelijkheid om ook buiten de relatie, al dan niet los van elkaar, seksueel actief te zijn?
Is het een traject om samen te verkennen, of kunnen we er beter ver van wegblijven? Dat is een vraag die me inmiddels een aantal keer is gesteld door koppels die bij mij op gesprek komen. Daar is geen eenduidig of pasklaar antwoord op. Veel hangt af van wat er speelt in de relatie. In veel gevallen is mijn antwoord: ‘bezint eer ge begint, want voordat je het weet trek je de doos van Pandora open’. En er zijn situaties waarin het openen van de relatie echt iets kan toevoegen.
Hoe krijg je in dat proces van onderzoek goed zicht op de voors en tegens, op de do’s en de don’ts en wat past bij jullie relatie en wat niet? En wat doe je als de één een groot verlangen voelt om te onderzoeken of seksualiteit buiten de relatie waarde kan hebben, terwijl de ander dat idee helemaal niet ziet zitten?
Kortom: het is een thema met de nodige voetangels en klemmen, waar zorgvuldigheid en eerlijkheid nodig zijn. Hulp zoeken als je er samen niet goed uitkomt is sterk aan te raden.
In deze blog kom ik met een aantal voorbeelden en wat algemene spelregels. Het onderwerp is te groot om in een blog heel diepgaand te verkennen. Dus wie weet schrijf ik er binnenkort een uitgebreider essay over.
Eerst maar even de definitie van een open relatie
Een open relatie is een liefdesrelatie waarin twee partners in een duurzame relatie samen afspreken dat er, naast hun eigen relatie, ruimte is voor seksueel contact met anderen. De basis is en blijft hun liefdesrelatie: die staat op nummer één. Openheid en wederzijdse toestemming zijn essentiële onderdelen van de afspraken die het koppel hierover maakt. Dat is dus iets wezenlijk anders dan een affaire die in het geheim plaatsvindt.
Hoe die openheid er concreet uitziet, verschilt sterk per koppel en wordt in belangrijke mate bepaald door wat beide partners willen en ook aankunnen. De één zal zeggen: “Ga je gang, maar ik hoef geen details te horen”, terwijl een ander juist behoefte heeft aan transparantie en soms in detail wil weten wat er in het contact met de ander allemaal heeft voorgevallen en wat dat emotioneel teweegbrengt.
Ik geef twee voorbeelden uit mijn praktijk om te onderzoeken in welke mate het openen van een relatie kan bijdragen aan die relatie en in welke geval je dat zeker niet moet willen.
Voorbeeld één
Anke en Jan zijn inmiddels bijna vijftien jaar bij elkaar. De relatie begon onstuimig en passievol. Ze konden niet van elkaar afblijven en vrijden in die beginperiode soms meerdere keren per dag. Ze zochten ook bewust de spanning op: in het bos of in de duinen, waar altijd de kans bestond om betrapt te worden. Dat gaf een extra kick en stimuleerde de opwinding.
Inmiddels zijn er twee kinderen geboren waar ze beiden gek op zijn. Sinds de geboorte van de tweede, die een flinke impact op het lijf van Anke heeft gehad, vrijen ze steeds minder. Jan mist de lichamelijke intimiteit en de seksuele opwinding, maar weet niet goed wat hij daarmee aan moet. Iedere keer als hij het probeert aan te kaarten, ontstaat er een stekelige sfeer. Porno biedt Jan wat verlichting; hij kan daar zijn seksuele spanning bij kwijt. Anke weet hiervan en voelt zich daar dubbel over. Enerzijds ziet ze dat het Jan helpt, anderzijds merkt ze dat het de afstand in de intimiteit tussen hen nog verder vergroot.
Ze voelt zich schuldig dat ze niet vaker met hem vrijt, maar het voelt voor haar ook niet goed om eraan te beginnen als ze zelf geen opwinding ervaart. Zo belangrijk is seks nu toch ook weer niet?
Ze hebben de stap gezet om in relatietherapie te onderzoeken hoe ze met deze situatie om moeten gaan, want samen komen ze er niet uit. Vorig jaar heeft Jan aan Anke de suggestie gedaan om de relatie te openen, zodat hij zijn seksueel verlangen niet alleen op haar hoeft te richten. Ankes eerste reactie was afwijzend; die stap was op dat moment veel te groot voor haar. Tijdens de tweede sessie bij mij stellen ze de vraag wat ik van dit idee vind. Is dit iets om te overwegen?
Voorbeeld twee
Maarten en Monique hebben inmiddels ruim dertig jaar een relatie. Ze waren elkaars eerste liefde en beiden zestien jaar oud. Hun eerste serieuze seksuele ervaringen hebben ze met elkaar gehad, naast wat onschuldig zoenen en voelen met anderen voordat ze elkaar ontmoetten.
Ze hebben het goed samen. Er is veel wederzijds vertrouwen. Natuurlijk is er af en toe spanning, zoals in iedere relatie, maar ze zijn goed in staat om de lucht te klaren en elkaar weer te vinden. De bereidheid en het vermogen om herstelwerk te doen is bij beiden groot. Hun oudste is inmiddels het huis uit en de andere twee zullen binnenkort volgen. Er komt meer ruimte om elkaar opnieuw te ontmoeten. Ook hun seksualiteit rijpt mee. Er ontstaat meer speelsheid en nieuwsgierigheid, en er is ruimte om seksuele fantasieën met elkaar te delen. In dat proces hebben ze al veel plezier met elkaar gehad, want beiden hebben een levendige erotische fantasie.
In een van Moniques fantasieën ziet zij zichzelf stevig bemind worden door drie mannen tegelijk. Het idee van volledige overgave aan deze mannen windt haar erg op. Hun vraag aan mij als therapeut is: “Mogen we onze fantasieën over seksuele interactie met anderen ook in de praktijk brengen, of schaadt dat mogelijk onze relatie?”
Wanneer openen niet helpend is en wanneer misschien wel?
In het geval van Jan en Anke is mijn antwoord dat het niet verstandig is om de relatie te openen. De energie is hier beter besteed aan het herstellen van de verbinding, inclusief de lichamelijke intimiteit binnen hun relatie. Dat begint vaak bij eenvoudige, maar ook wezenlijke stappen. Dat gaat over de lucht klaren door wat de afgelopen jaren aan stekeligheid is ontstaan op te ruimen en terug te gaan naar de basis: wat waarderen we aan elkaar en aan elkaars nabijheid. De volgende stap is om elkaar weer aan te raken zonder doel, bloot tegen elkaar aanliggen, rustig strelen, uitspreken dat de ander belangrijk voor je is en dat je verlangt naar tedere en fysieke nabijheid.
Dat brengt me bij een algemene stelregel: alleen een relatie die voldoende stabiel is, waar respect, verbinding en draagvermogen aanwezig zijn, biedt ruimte om samen te experimenteren in de seksualiteit en nieuwe wegen te verkennen, waar anderen mogelijk een rol in kunnen spelen.
In het geval van Maarten en Monique lijkt het samen verkennen van mogelijkheden om hun seksualiteit te verrijken, waarbij ook met anderen in het spel komen, zeker een serieuze optie. Het kan hun relatie verdiepen en de speelsheid en creativiteit versterken. Seksuele energie is immers levensenergie, en wanneer die vrij kan stromen, kan dat een relatie voeden.
Waar je rekening mee hebt te houden
Wat het besluit ook is, het vraagt om een grote mate van zorgvuldigheid en afstemming.
Er zijn duidelijke contra-indicaties die aangeven dat openen eerder schade dan verdieping brengt in de relatie. Wanneer er sprake is van structureel wantrouwen, bijvoorbeeld door eerdere ontrouw die niet werkelijk is verwerkt, vergroot openen vaak de onveiligheid. Hetzelfde geldt wanneer partners het gesprek over lastige thema’s vaak uit de weg gaan. Als emoties worden vermeden, conflicten blijven liggen of gesprekken snel escaleren, ontbreekt de bedding die nodig is om open relateren met ontspanning te kunnen dragen.
Ook een ongelijk verlangen is een belangrijk signaal om heel voorzichtig te zijn. Wanneer de ene partner een sterke behoefte heeft om de relatie te openen en de ander meebeweegt uit angst om de relatie te verliezen, ontstaat er een scheefgroei die, vroeg of laat, de relatie zal schaden.
Het openen van een relatie is niet helpend wanneer het wordt ingezet als oplossing voor bestaande relationele problemen, zoals seksuele verwijdering of emotionele onbereikbaarheid. Openen vergroot meestal wat er al is, zichtbaar of nog onder de oppervlakte. Het herstelt niet wat ontbreekt, maar maakt het vooral nog pijnlijker duidelijk.
Wanneer een relatie wél voldoende stevigheid heeft en partners bewust kiezen om deze weg te verkennen, vraagt dat om heldere intenties en afspraken. Waarom willen we dit onderzoeken? Gaat het over nieuwsgierigheid en het vergroten van de levenslust en creativiteit, of ligt er een verlangen onder naar bevestiging of ontsnapping van de saaie realiteit?
Het openen van de relatie vraagt om hele duidelijke afspraken, niet zozeer als controlemechanisme, maar als bedding voor het bewaken van de veiligheid binnen de relatie. Ook al zal de spanning voor het nieuwe een belangrijke drijfveer zijn om de relatie te openen, veiligheid is daarbij voorwaarde nummer één.
Een open en eerlijk gesprek over wat ‘open’ voor ons betekent is voorwaarde. Waar liggen onze grenzen: wat kan en mag wel en wat zeker niet? Welke grenzen spreken we vervolgens af en is het mogelijk om deze na een aantal ervaringen opnieuw te bespreken en aan te passen?
Jaloezie en angst zullen zich bijna altijd aandienen als je ziet dat jouw partner op een voor jou nieuwe manier zijn of haar seksualiteit ervaart met een ander. Jaloezie is een sterke emotie, een sterk signaal dat iets vertelt over issues rond hechting en roept vaak oude pijn op. Daarin spelen zelfliefde en zelfwaardering een belangrijke rol. Is die voldoende aanwezig, dan ontstaat er vaak vanzelf ruimte en nieuwsgierigheid. Is die wankel dan ontstaat de angst voor het verlies: “Misschien wordt mijn partner wel verliefd op die ander en laat hij/zij mij vervolgens in de steek”.
Afspraken kunnen en mogen onderweg veranderen, grenzen kunnen en mogen verschuiven en er is altijd ruimte om opnieuw af te stemmen. En dat alles in een tempo dat bepaald wordt door diegene die hier het traagste in is. Wederzijdse afstemming en instemming is voorwaarde om het voor beide veilig te houden. Daar hoort ook bij dat je soms een pas op de plaats moet maken. Ook de positie van een eventuele derde vraagt aandacht en vooral respect. Hij of zij is geen middel voor het koppel, maar een mens met eigen gevoelens, verlangens en grenzen.
Misschien wel het belangrijkste: een open relatie vraagt om meer investering in de basisrelatie, niet om minder. En er moet altijd ruimte blijven om ‘nee’ te zeggen, ook onderweg, zonder dat diegene zich daar schuldig onder hoeft te voelen. Druk zetten werkt averechts en keert zich tegen jullie. Een open relatie die niet meer veilig voelt, kan het beste eerst weer gesloten worden.
En soms ontstaat er zomaar iets anders!
Dat was het geval bij Rob en Mieke. Hun seksleven stond op een laag pitje. Mieke kon haar seksuele opwinding niet meer voelen in het contact met Rob. De liefde was er zeker nog wel en ze waren ook niet van plan om uit elkaar te gaan. “Jullie harten zijn nog sterk verbonden, maar jullie bekkens zijn elkaar kwijtgeraakt”, zo constateerde ik. Rob was door de jaren heen, waarin er veel tegenslag en verlies in hun gezin en beider families had plaatsgevonden, voor Mieke vooral de stabiele factor geweest. De rots in haar branding waarop ze blind kon vertrouwen.
In de sessie bij mij op de bank kwam het gesprek over het terugvinden van de passie. Het idee om de relatie te openen bracht bij beiden een twinkeling terug in de ogen. Er ontstond een mooi partnerschap waarin allerlei scenario’s samen werden verkend. Het maken en plaatsen van twee profielen voor een datingsite gericht op open relaties was een inspirerend proces voor hen. Samen met verwondering kijken hoe er op hun digitale zichtbaarheid werd gereageerd was onderdeel van het proces. Het verkennen van wat de grenzen zouden kunnen of moeten zijn ook. De vonk tussen hen sloeg weer over waarbij zij beiden in een creatief proces terechtkwamen om samen een nieuw avontuur te beleven. De seksualiteit begon weer te stromen. Na een aantal sessies bij mij kwamen ze tot de conclusie dat dit proces hun relatie helemaal opnieuw had geopend. Mieke kon Rob weer ervaren als seksueel wezen en dat was waar dit hele proces om draaide. Letterlijk een derde erbij betrekken bleek helemaal niet nodig te zijn.
Tot slot
Het thema van de open relatie raakt aan iets wezenlijks: hoe volwassen ben je in het relateren? Kun je je verlangen erkennen en benoemen zonder de ander onder druk te zetten? Kun je je angst voelen zonder die te projecteren? Kun je grenzen aangeven én open blijven?
Binnen de Relatieacademie werken we in de programma’s Mannenvuur en Vrouwelijk Vuur intensief rond het thema Intimiteit & Seksualiteit. Niet om deelnemers richting een open of gesloten relatie te sturen, maar om hen te helpen hun seksualiteit beter te gronden en te reguleren. Want alleen wie geworteld is in zijn of haar eigen lichaam, emoties en verlangens, kan werkelijk vrij en verantwoordelijk kiezen.
In Mannenvuur onderzoeken mannen hun seksuele verlangen en de kracht van de seksuele energie, hun autonomie en hun vermogen tot bedding en veiligheid. In Vrouwelijk Vuur werken vrouwen aan het herontdekken van hun verlangen, grenzen en zelfwaardering. Beide trajecten dragen bij aan wat elke relatie nodig heeft, open of niet: bewustzijn, veiligheid en verbinding.
Of je nu kiest voor exclusiviteit of voor het samen verkennen van nieuwe vormen van seksueel relateren: de echte beweging begint altijd bij jezelf. Daar, in het volwassen leren dragen van je eigen vuur, ontstaat de ruimte om elkaar in liefde te blijven ontmoeten.
