In De Standaard in de rubriek ‘Uit het hart’ verscheen onlangs een boeiend artikel met de prikkelende vraag of we tegenwoordig te snel een punt zetten achter een relatie zodra die niet meer genoeg plezier oplevert. Relatiewetenschapper Tila Pronk en psycholoog Paul Verhaeghe wijzen terecht op een belangrijke maatschappelijke tendens: we leven in een cultuur waarin genot, keuzevrijheid en individuele tevredenheid steeds belangrijker lijken te worden. Zodra de verliefdheid afneemt en de eerste wrijving ontstaat, groeit bij sommigen het gevoel dat de relatie misschien toch niet de juiste is.
Vanuit de Relatieacademie herkennen we die beweging. Tegelijk voelen we dat er nog een belangrijk ingrediënt ontbreekt in dit verhaal. Een ingrediënt dat volgens ons essentieel is om te begrijpen waarom langdurige relaties soms zo uitdagend zijn.
Een duurzame relatie confronteert je niet alleen met de ander. Ze confronteert je vooral met jezelf.
De spiegel die een partner je voorhoudt
Veel mensen starten een relatie met de hoop eindelijk thuis te komen bij iemand anders. En dat verlangen is heel menselijk. We willen gezien worden, geliefd worden en ons veilig voelen bij iemand.
Maar na verloop van tijd gebeurt er iets opmerkelijks. De partner die ons eerst het gevoel gaf dat we de mooiste versie van onszelf waren, begint ook onze onzekerheden zichtbaar te maken.
Plots merk je hoe gevoelig je bent voor kritiek. Hoe angstig je wordt wanneer de ander zich terugtrekt. Hoe snel je jezelf wegcijfert om conflicten te vermijden. Of hoe boos je wordt wanneer je je niet gehoord voelt.
Dan lijkt het alsof je partner het probleem is.
In onze praktijk ervaren we vaak iets anders.
Je partner maakt niet alleen iets in je los. Hij of zij laat ook zien hoe jij met jezelf omgaat.
De relatie als spiegel van je binnenwereld
Een langdurige relatie is misschien wel de meest confronterende vorm van persoonlijke ontwikkeling die er bestaat.
Wanneer iemand dichtbij mag komen, worden ook oude pijnstukken geraakt. Niet omdat de ander je bewust wil kwetsen, maar omdat intimiteit nu eenmaal de plekken blootlegt waar vroeger onzekerheid, afwijzing of gemis is ontstaan.
Neem een vrouw die zich voortdurend afgewezen voelt wanneer haar partner behoefte heeft aan een avond voor zichzelf. Of een man die dichtklapt zodra emoties besproken worden. Op het eerste gezicht lijken dat problemen tussen twee mensen.
Maar onder de oppervlakte spelen vaak veel oudere verhalen.
Misschien leerde zij als kind dat liefde onzeker is en altijd kan verdwijnen. Misschien groeide hij op in een gezin waar gevoelens nooit besproken werden en kwetsbaarheid gevaarlijk voelde.
Dat betekent niet dat de partner geen verantwoordelijkheid draagt. Natuurlijk niet. Relaties zijn altijd een samenspel van twee mensen.
Maar de intensiteit van onze reactie vertelt vaak minstens evenveel over onze eigen geschiedenis als over het gedrag van de ander.
Wrijving is meer dan een fase die je moet doorstaan
Het artikel verwijst terecht naar de uitspraak: zonder wrijving geen glans. Die gedachte sluit mooi aan bij hoe wij naar relaties kijken.
Alleen zien wij die wrijving niet uitsluitend als iets wat de relatie sterker kan maken.
Wij zien ze ook als een uitnodiging om jezelf beter te leren kennen.
Wanneer je partner iets zegt waardoor je volledig uit balans raakt, kan je uiteraard proberen de ander te veranderen. Soms is dat nodig. Grenzen stellen hoort bij een gezonde relatie.
Maar even waardevol is de vraag:
Waarom raakt dit mij zo diep?
Die vraag opent vaak een deur naar veel meer bewustzijn.
Misschien ontdek je dat je voortdurend bevestiging zoekt omdat je jezelf moeilijk waardeert. Misschien merk je dat je automatisch voor de ander gaat zorgen en jezelf vergeet. Of dat je pas ontspannen bent wanneer iedereen tevreden over je is.
Dan wordt de relatie niet alleen een liefdesrelatie, maar ook een leermeester.
De grootste relatie die je hebt, is die met jezelf
Binnen de Relatieacademie zeggen we vaak dat de kwaliteit van je liefdesrelatie niet los te zien is van de kwaliteit van de relatie met jezelf.
Dat klinkt eenvoudig, maar heeft grote gevolgen.
Hoe spreek je tegen jezelf wanneer je fouten maakt?
Hoe ga je om met je eigen emoties?
Durf je jouw behoeften serieus te nemen?
Kun je jezelf troosten wanneer je onzeker bent, of verwacht je dat je partner dat voortdurend voor je doet?
In langdurige relaties worden deze vragen onvermijdelijk zichtbaar. Niet omdat de ander perfect moet zijn, maar omdat de nabijheid precies die delen in ons aanraakt die nog aandacht vragen.
Daarom geloven wij dat duurzame liefde veel minder draait om het vinden van de perfecte partner dan om het ontwikkelen van het vermogen om bewust te relateren.
Engagement is meer dan blijven
Paul Verhaeghe zegt in het artikel dat een relatie engagement vraagt en geen rendement. Ook daarin herkennen wij veel waarheid.
Maar engagement betekent voor ons niet dat je koste wat kost moet blijven, ongeacht wat er gebeurt. Er zijn situaties waarin afstand nemen of een relatie beëindigen de meest gezonde keuze is.
Engagement betekent in de eerste plaats dat je bereid bent om nieuwsgierig te blijven. Naar de ander, maar zeker ook naar jezelf.
Dat je niet onmiddellijk concludeert dat elke moeilijke fase bewijst dat jullie niet bij elkaar passen.
Dat je onderzoekt welke patronen zich steeds opnieuw aandienen.
En dat je bereid bent verantwoordelijkheid te nemen voor jouw eigen aandeel.
De echte verdieping begint na de verliefdheid
De eerste verliefdheid is prachtig. Ze geeft energie, verbinding en hoop. Geniet ervan wanneer ze zich aandient.
Maar de echte kunst van het relateren begint pas wanneer de roze bril langzaam verdwijnt.
Op dat moment ontstaat de kans om elkaar werkelijk te ontmoeten. Niet alleen de charmante versie van jezelf, maar ook de onzekere, bange, gekwetste en soms koppige kanten.
Juist daar kan liefde zich verdiepen.
Niet doordat alle verschillen verdwijnen, maar doordat beide partners bereid zijn zichzelf eerlijk onder ogen te komen.
Misschien is dat wel het belangrijkste ingrediënt dat in veel gesprekken over duurzame relaties nog onderbelicht blijft.
Een langdurige relatie laat je niet alleen zien wie de ander is. Ze laat je vooral zien wie jij bent in relatie tot jezelf. En precies daar begint de mogelijkheid tot echte groei, verbinding en liefde.
