Een tijdje geleden vertelde een vrouwelijke cliënt me over een discussie die ze regelmatig heeft met haar partner. Het ging over een schoolmail. Of beter gezegd: het ging niet zozeer over die schoolmail, maar over de context er omheen.
De mail was binnengekomen, gelezen, er moest iets ingevuld worden, vervoer geregeld en er moest nog een formulier teruggestuurd worden. Tegen de tijd dat ze haar partner eraan herinnerde, was ze al een paar dagen bezig geweest met alles wat erbij kwam kijken.
Toen hij reageerde met: “Waarom zeg je dat nu pas? Je had het toch gewoon kunnen vragen?”, voelde ze de irritatie onmiddellijk opkomen.
De projectmanager van het gezin
Niet omdat hij niets deed. Dat was het probleem niet. Hij bracht de kinderen naar hun hobby’s, deed boodschappen, kookte regelmatig en werkte minstens even hard als zij.
Maar ergens was er een verschil dat ze moeilijk onder woorden kon brengen. Alsof zij voortdurend verantwoordelijk was voor het overzicht, terwijl hij vooral uitvoerde wat zichtbaar werd gemaakt.
Toen ze het probeerde uit te leggen, zei ze iets wat me is bijgebleven:
“Het voelt alsof ik de ‘projectmanager’ van ons gezin ben geworden, terwijl ik daar nooit voor gesolliciteerd heb.”
Ik moest glimlachen toen ze het zei, maar tegelijk raakte ze iets wat ik de laatste jaren steeds vaker hoor.
Want achter heel wat discussies over huishoudelijke taken, kinderen, afspraken en planning zit een thema waar steeds meer aandacht voor komt: mental load.
Wat is mental load?
Mental load gaat niet zozeer over het uitvoeren van taken.
Het gaat over alles wat eraan voorafgaat. Het onthouden, plannen, organiseren, vooruitdenken, agenda’s op elkaar afstemmen en voortdurend een beetje in de toekomst leven.
Wie denkt eraan dat de kinderen volgende maand op kamp vertrekken? Wie houdt bij wanneer de tandartsafspraak gemaakt moet worden? Wie merkt op dat er nog een cadeautje nodig is voor een verjaardagsfeestje over drie weken? Wie voelt dat de sfeer thuis de laatste weken wat gespannen is en vraagt zich af wat daaronder zit?
Het bijzondere is dat deze rol nauwelijks zichtbaar is. Je kunt het niet afvinken op een lijstje.
Niemand zegt aan het einde van de dag: bedankt dat je vandaag drieëntwintig dingen hebt onthouden die nog moesten gebeuren.
En het kost energie, veel energie om alles te onthouden. Sterker nog, veel mensen realiseren zich pas hoeveel energie het kost wanneer ze er even mee stoppen en merken dat allerlei zaken beginnen te ontsporen.
Een patroon dat moeilijk te negeren valt
Wanneer onderzoekers naar gezinnen kijken, zien ze al jaren een patroon dat moeilijk te negeren valt.
Hoewel mannen vandaag veel actiever betrokken zijn bij hun gezin dan de generatie van hun vaders, blijken vrouwen nog steeds vaker degene te zijn die verantwoordelijk zijn voor de planning, organisatie en coördinatie van het gezinsleven.
Dat geldt ook in gezinnen waar beide partners voltijds werken.
Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Ik begeleid ook koppels waar het precies andersom is: waar de man meer de vrouwelijke rol op zich heeft genomen en de vrouw meer in haar mannelijke daadkracht zit. Dat zijn echt de uitzonderingen.
De vraag is: hoe komt het eigenlijk dat zoveel vrouwen het gevoel hebben dat ze twee banen combineren?
Een betaalde baan buitenshuis en een tweede baan die grotendeels onzichtbaar blijft.
Oude patronen in een nieuwe wereld
We leven in een tijd waarin de rollen tussen mannen en vrouwen veranderd zijn, of aan het veranderen zijn.
De meeste gezinnen bestaan vandaag uit twee partners die werken, hun eigen ambities hebben en financieel bijdragen aan het huishouden.
Vergeleken met twee of drie generaties geleden is dat een enorme maatschappelijke verschuiving.
Wat we onbewust meenemen
Tegelijkertijd merk ik in mijn praktijk dat veel van de oude verwachtingen nog altijd rondwaren in deze relaties.
Niet omdat iemand ze bewust verdedigt, want er is veel bereidheid om het anders te doen. Vaak zijn ze zo vanzelfsprekend geworden dat niemand ze nog opmerkt.
We dragen allemaal iets mee uit het gezin waarin we zijn opgegroeid. We leren wat het betekent om man te zijn, vrouw te zijn, verantwoordelijkheid te dragen, zorg te geven en liefde te tonen.
Veel vrouwen hebben geleerd om te zien wat nodig is voordat iemand erom vraagt. Ze ontwikkelen een fijngevoeligheid voor de behoeften van anderen en worden vaak al vroeg verantwoordelijk gemaakt voor de sfeer in huis.
Veel mannen leren op hun beurt verantwoordelijkheid nemen door problemen op te lossen, praktisch te handelen of financieel bij te dragen.
Geen van beide patronen is verkeerd. Ze hebben vaak zelfs veel goeds gebracht.
De moeilijkheid ontstaat wanneer we nooit onderzoeken welke overtuigingen en verwachtingen we onbewust hebben meegenomen naar onze volwassen relaties en hoe dat ons gedrag iedere dag weer beïnvloedt.
Wat vanzelfsprekend wordt, wordt onzichtbaar
Dan gebeurt er iets merkwaardigs.
Twee mensen die allebei verlangen naar een gelijkwaardige relatie bouwen langzaam een patroon op waarin de ene partner steeds meer gaat organiseren en de andere steeds meer volgt.
Niet uit onwil, niet omdat iemand profiteert van de ander, maar omdat patronen zich nu eenmaal vormen door herhaling.
Wat gisteren handig was, wordt morgen vanzelfsprekend. En wat jarenlang vanzelfsprekend blijft, wordt uiteindelijk onzichtbaar.
Het gaat zelden over de vaatwasser
Wanneer koppels hierover ruzie maken, lijkt het aan de oppervlakte vaak over iets heel kleins te gaan.
Over een vaatwasser die niet werd uitgeruimd, een sporttas die vergeten werd of een afspraak die niet in de agenda terechtkwam.
Maar wie wat langer luistert naar zo’n gesprek, merkt meestal dat het daar helemaal niet over gaat.
De druppel die zichtbaar maakt wat al langer speelt
De vergeten sporttas is zelden het echte probleem.
Ze is eerder de druppel die zichtbaar maakt wat zich al veel langer heeft opgebouwd.
Onder de irritatie zit vaak een gevoel dat jij er ten aanzien van de verantwoordelijkheid er alleen voorstaat, alsof je voortdurend alert moet zijn terwijl de ander zich daar minder bewust van lijkt.
Dat is waar de verwijdering ontstaat die zoveel koppels herkennen.
Twee verlangens die elkaar niet meer vinden
Tegelijk hoor ik mannen regelmatig iets anders zeggen.
Ze vinden dat wat zij doen nauwelijks wordt gezien en dat de aandacht vooral uitgaat naar wat ze vergeten. Het geeft ze voortdurend het gevoel achter de feiten aan te lopen.
Wanneer ik beide verhalen naast elkaar leg, valt me op hoe zelden het gesprek nog gaat over wat er werkelijk onder zit.
Want onder de frustratie van veel vrouwen zit vaak een verlangen naar steun, erkenning en gedeelde verantwoordelijkheid.
En onder de verdediging van veel mannen zit vaak een verlangen om gewaardeerd te worden voor wat ze wel doen.
Beiden verlangen naar verbinding en beiden willen gezien worden. Alleen zijn ze elkaar onderweg kwijtgeraakt.
Een samenleving die steeds meer vraagt
Misschien moeten we ook eerlijk zijn over de tijd waarin we leven.
Wanneer ik kijk naar hoe gezinnen vandaag functioneren, verbaast het me soms niet dat zoveel mensen zich overbelast voelen.
Een gezin runnen is in veel opzichten een echte onderneming geworden.
Er zijn schoolapps die voortdurend meldingen sturen, WhatsApp-groepen van sportclubs, hobby’s die georganiseerd moeten worden, vakanties die gepland moeten worden, administratieve verplichtingen, medische afspraken en familieverplichtingen die er ook regelmatig zijn.
Er moeten zoveel ballen in de lucht gehouden worden.
Als één persoon alle draadjes vasthoudt
Veel van die zaken zijn op zichzelf niet problematisch.
De uitdaging ontstaat wanneer al die losse draadjes vooral door één persoon moeten worden vastgehouden.
Wanneer één partner voortdurend het overzicht bewaart terwijl de ander vooral wordt betrokken op het moment dat er iets moet gebeuren, dan ontstaat er gemakkelijk een gevoel van ongelijkheid, zelfs wanneer beide partners objectief gezien ontzettend hard werken.
Soms vraag ik me af of de vraag niet verkeerd gesteld wordt.
We vragen ons vaak af waarom zoveel koppels worstelen met de verdeling van taken.
Misschien zouden we ons beter afvragen hoe het komt dat we verwachten dat twee mensen dit allemaal kunnen dragen zonder daar regelmatig samen bij stil te staan.
Hoe maak je het bespreekbaar?
Wat mij opvalt, is dat koppels vaak vastlopen omdat ze niet het goede gesprek voeren.
Ze praten over taken, terwijl het eigenlijk over verantwoordelijkheid dient te gaan.
Ze discussiëren over wie wat doet, terwijl de diepere vraag vaak is wie waaraan denkt, wie zich waarvoor verantwoordelijk voelt.
Taken zijn niet hetzelfde als verantwoordelijkheid
Dat verschil is wezenlijk.
Want iemand kan perfect bereid zijn om allerlei taken op zich te nemen en toch nauwelijks verantwoordelijkheid dragen voor de planning ervan.
Net zoals iemand heel veel kan organiseren zonder dat de ander beseft hoeveel werk daarin zit.
Vaak ontstaat er pas beweging wanneer die onzichtbare laag zichtbaar wordt.
Wanneer partners samen eens op papier zetten wat er allemaal nodig is om hun gezin draaiende te houden. Niet alleen de zichtbare taken, maar ook het eraan denken, onthouden, plannen en coördineren.
Dat zijn vaak confronterende gesprekken, maar tegelijk zie ik daar regelmatig iets ontstaan wat daarvoor ontbrak: wederzijds begrip.
Authentieke interesse in elkaar
Bij de Relatieacademie spreken we over authentieke interesse in elkaar.
De bereidheid om werkelijk nieuwsgierig te zijn naar de binnenwereld van de ander.
Dat geldt niet alleen voor grote thema’s zoals seksualiteit, verdriet of verlangen. Het geldt ook voor iets alledaags als de organisatie van een gezin.
Want achter veel praktische discussies schuilt een emotionele werkelijkheid die zelden wordt uitgesproken.
Samen verantwoordelijkheid dragen
Een gezonde relatie betekent niet dat alles exact vijftig-vijftig verdeeld hoeft te zijn.
Mensen hebben verschillende talenten, voorkeuren, mogelijkheden en levensfasen. Sommige taken liggen de ene partner beter dan de andere.
Het doel is daarom niet om een perfecte spreadsheet te maken waarin iedere minuut huishoudelijk werk wordt geregistreerd.
De vraag die er echt toe doet
De vraag is veel eerder of beide partners ervaren dat ze samen verantwoordelijkheid dragen voor het leven dat ze samen hebben opgebouwd met alle taken en verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken.
Voelt het alsof je er alleen voor staat of voelt het alsof iemand met je meedenkt?
Wordt niet alleen gezien wat je doet, maar ook wat je draagt?
Dat zijn uiteindelijk de vragen die er het meest toe doen.
Wie draagt het huishouden in zijn of haar hoofd?
Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet wie de vuilnis buiten zet.
Misschien is de belangrijkere vraag wie het huishouden in zijn of haar hoofd draagt.
En als het antwoord daarop vooral één naam is, dan is dat geen reden voor schuld of verwijt, maar vooral een uitnodiging om opnieuw te kijken naar hoe jullie samen willen leven.
Uiteindelijk verlangen de meeste mensen niet naar een perfect georganiseerde relatie.
We verlangen naar het gevoel dat we samen onderweg zijn.
Dat het leven niet alleen op jouw schouders rust.
Dat er iemand naast je staat die niet alleen ziet wat je doet, maar ook wat je draagt.
Misschien is dat wel een van de meest onderschatte vormen van intimiteit: ervaren dat de verantwoordelijkheid voor het leven dat je samen hebt opgebouwd ook werkelijk samen gedragen wordt.
