Wat betekent het vandaag om man te zijn?

Dat is geen vraag waar ik een helder, vastomlijnd antwoord op heb. Het is een vraag die ook mij al mijn hele volwassen leven bezighoudt. Dat geldt voor mijn rollen als zoon, als vader, als partner en als therapeut / trainer. Maar ook als man onder mannen.

Ik groeide op met een vader die er weliswaar was, maar wiens aanwezigheid vooral fysiek was. Emotioneel bleef hij op afstand, was hij niet echt bereikbaar. Dat was geen bewuste of gemene keuze van hem, maar hij was gewoon niet beschikbaar. Ook hij had een emotioneel afwezige vader, net als de vader van zijn vader. Ik leerde al vroeg dat je als jongen vooral niet te veel moest voelen, laat staan tonen wat je vanbinnen doormaakte. Er werd niet gesproken over gevoelens zoals schaamte, verdriet of verlangen. Het was er misschien wel, maar goed verstopt onder de oppervlakte. Er was zeker geen taal voor. Er was geen bedding en mijn vader was op dit vlak geen gids voor mij. Mijn moeder was dat veel meer maar die sloeg door naar de andere kant. Heel emotioneel en heel claimend. Daarvan bleef ik liever op afstand, net zoals ik dat mijn vader zag doen.

En dus ging ik, net als zoveel andere jonge mannen, dolen. Ik probeerde uit wat werkte, wat status opleverde, wat me erkenning gaf. Ik leerde maskers dragen. Ik leerde goed mijn best doen. Maar diep vanbinnen bleef er iets knagen. Het was een soort leegte die ik niet kon benoemen, laat staan begrijpen.

Een andere beweging is dat me ging bewijzen door te dragen. Sterk zijn, hard zijn, doorgaan en niet zeuren. Verantwoordelijkheid op me nemen omdat ik de overweging om nee te zeggen niet eens in mij opkwam. En liefst ook een betere versie worden dan mijn vader om hem zo te laten zien dat ik er toe deed. Dat ik daarmee van binnen nog mee benadrukte dat ik mannelijke steun mistte kreeg ik pas veel later door.

Wat betekent het eigenlijk om man te zijn, als niemand het je voordoet?

De kracht van de kring

Pas later, veel later, kwam er iets anders op mijn pad: een mannengroep. Een groep die door William Wilson, collega trainer bij de Relatieacademie is gestart. Ik was inmiddels 46 en ik was al bijna tien jaar op weg in mijn reis rond mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik herinner me nog levendig hoe ongemakkelijk ik me in het begin voelde, die eerste keer. Mannen die naar me keken zonder oordeel. Mannen die luisterden. Mannen die niet direct met oplossingen kwamen en ook niet wegliepen voor ongemakkelijke momenten. En misschien nog belangrijker: mannen die niet deden alsof ze het allemaal wel wisten.

Die groep is er nog steeds. Al 21 jaar komen we regelmatig samen. Die plek is me heel dierbaar. Het is geen vriendenclub die met elkaar op café gaat. Het is ook geen gewone praatgroep. Het is een plek waar we oefenen in menselijkheid en in man-zijn. Dat gaat over het nemen van verantwoordelijkheid, in het staan voor mijn eigen diepere waarden. Het gaat ook over het leren dragen van het verdriet als het leven komt met verlies. We hebben in die 21 jaar inmiddels drie mannen letterlijk naar het graf gedragen. Wat ik daar heb geleerd, valt nauwelijks te vatten in theorieën. Maar als ik er woorden aan geef, dan gaat het over aanwezig blijven waar ik vroeger zou zijn weggevlucht. Over durven leunen én leren dragen. Over mildheid én grenzen. Over leren vertrouwen op andere mannen en dus ook vertrouwen op mezelf. En ook over vallen en weer opstaan. Want ook ik maak nog steeds fouten.

Jongens zonder gids

De nood aan bedding, aan begeleiding, aan spiegeling is vandaag groter dan ooit. In mijn praktijk zie ik hoe jonge mannen zoeken naar richting. Ze willen kracht, ze willen erbij horen, ze willen iemand zijn. Maar wat ze vaak vinden, zijn online stemmen die vooral stoerheid en hardheid verkondigen. Stemmen die dominantie verheerlijken. Emotionele diepgang ridiculiseren. Seksualiteit reduceren tot op jacht gaan en veroveren.

In de wereldpolitiek zien we op dit moment dat de macht van de sterkste alles bepaalt. Met leiders als Trump, Poetin, Xi die harteloos zijn en over lijken gaan. We zien het bij digitale influencers als Andrew Tate, Jordan Peterson, Sneako en IShowSpeed. Al deze namen zijn slechts het topje van de ijsberg. De échte beweging speelt zich af onder de radar, via miljoenen Instagram en TikTok-filmpjes, podcasts en memes. Het zijn ideeën die vaak verpakt zijn als succesformules: word een ‘alpha’, neem geen verantwoordelijkheid voor de emoties van vrouwen (zwakke wezens), toon geen zwakte, claim je plek.

Voor veel jonge mannen klinken deze boodschappen op het eerste gezicht aantrekkelijk. Ze zijn simpel, duidelijk en ogenschijnlijk krachtig. Maar wat ze niet vertellen, is dat ze gebaseerd zijn op angst. Ze zijn afgesneden van het onderliggende gevoel. Ze gaan uit van wantrouwen in de ander en dus ook wantrouwen naar jezelf wat ongemakkelijk is.

Wat deze jongens missen, zijn mannen met meer ervaring die beschikbaar zijn om mee op te lopen. Die niet zeggen: “Zo moet het,” maar die laten zien: “Zo kan het ook.” Mannen die zelf hun weg gegaan zijn. Die weten hoe het is om gekwetst te worden, om fouten te maken, om het niet te weten en die dat niet meer verbergen.

Adolescentie: een open veld

De adolescentie is een periode waarin een jongeman extra vatbaar is voor invloeden van buitenaf. Neuropsychologisch gezien is het brein dan nog in ontwikkeling, zeker tot 25 jaar. De prefrontale cortex verantwoordelijk voor relativeren, plannen en reguleren, is nog niet volgroeid. Tegelijk draait het emotionele brein al op volle toeren en ook het lijf zit vol met hormonen die horen bij het lijf dat al bijna volgroeid is. Combineer dat met een wereld vol prikkels, beelden, sociale druk en het altijd aanwezige internet, en je krijgt een generatie die hunkert naar houvast.

Wie biedt deze mannen houvast vandaag?

Vaak zijn het niet de ouders net als bij mij. Die ouders zijn zelf zoekende in hun eigen onzekerheid of druk met overleven of met succesvol zijn in de buitenwereld. Het zijn ook zelden leerkrachten of mentoren. Daar is geen tijd meer voor. En dus zoeken jongens hun gidsen elders. Dat is vandaag de dag vooral online, via schermen. Niet zelden belanden ze in communities waar vrouwenhaat, statusdenken en emotionele ongeletterdheid de norm zijn.

Ik zie het keer op keer: jongens die verstrikt raken in een wereld waarin ze niet mogen voelen. Die denken dat boosheid kracht is, dat controle mannelijk is, dat empathie zwak is. Jongens die nooit geleerd hebben om te huilen zonder zich te schamen. Om hulp te vragen zonder zichzelf te verliezen.

Gezonde mannelijkheid: vijf lagen

Wat betekent het dan wel, om gezond man te zijn? Het is geen strak model. Geen universele checklist. Maar in de praktijk zie ik steeds vijf lagen terugkomen die iets fundamenteels aanraken:

  1. Aanwezigheid
    Echte aanwezigheid. Niet fysiek, maar emotioneel. Blijven waar het schuurt. Kijken zonder te fixen. Luisteren zonder jezelf te verliezen.
  2. Kwetsbaarheid
    Niet als zwakte, maar als kracht. Durven zeggen: “Ik weet het niet.” Je tranen toelaten. Je schaamte delen. Zacht worden zonder je stevigheid te verliezen.
  3. Verantwoordelijkheid
    Voor wat je doet, maar ook voor wat je nalaat. Niet redderen om je goed te voelen, maar ondersteunen vanuit gelijkwaardigheid. Weten waar je grenzen liggen, en er niet overheen gaan. Bij jezelf blijven én bij de ander. En als je toch een keer uit de bocht vliegt, daar je excuses voor aanbieden.
  4. Kracht met hart
    Mannelijke energie hoeft niet af te stoten. Ze kan ook insluiten. Dat gaat om stevige bedding bieden, helderheid brengen, er zijn. Beschermen zonder te overheersen. Leidinggeven zonder je te verheffen.
  5. Verbondenheid
    Verbinding met andere mannen is hierbij essentieel. Niet via competitie, maar via broederschap en het delen van kracht en kwetsbaarheid. Met vrouwen, zonder de behoefte om te controleren. En met jezelf, juist als het spannend wordt.

De waarde van rolmodellen

We hebben mannen nodig die hun leven zó leven dat anderen geraakt worden. Mannen die een zoon kunnen zijn zonder zich kleiner te voelen. Een vader zonder zich op te blazen. Een partner zonder zichzelf te verliezen in zinnelijke prikkels zoals porno of alcohol.

Ik denk aan een vader uit mijn praktijk die zijn zoon voor het eerst vertelde dat hij bang was. Die zei: “Ik ben soms onzeker als ik je opvoed, maar ik doe mijn best.” Zijn zoon werd emotioneel en had tranen in zijn ogen. Niet omdat hij geschrokken was maar omdat hij zich gezien voelde en de kwetsbaarheid van zijn vader voor de eerste keer zo duidelijk ontmoette.

Ik denk aan Obama, die als leider zijn menselijkheid toonde. Die kon huilen om verlies. Die verbinding vooropstelde boven macht. Aan mannen in mijn eigen mannengroep, die naast me staan, me uitdagen, me spiegelen en me dragen als ik het moeilijk heb. Dat is wat jonge mannen vandaag nodig hebben: geen mythes, geen perfectie maar echtheid.

Een bedding voor transformatie

Bij de Relatieacademie werken we met mannen in onze groepen. Dat doen we omdat we geloven dat de spiegel van de ander essentieel is voor heling. Een man die naar je luistert zonder oordeel, wakkert iets aan. Een man die zijn kwetsbaarheid deelt, nodigt de anderen in de groep uit om hetzelfde te doen. Een man die zijn woede kan voelen, kan uiten zonder te vernietigen, opent een pad voor anderen om zich ook te uiten.

In een mannengroep komt alles samen: het rauwe, het zachte, het eerlijke, het ongemakkelijke. Er is geen wegduiken meer. Alleen maar oefenen, vallen, opstaan en vooral blijven ademen. Dat is wat gezonde mannelijkheid nodig heeft: tijd, ruimte en andere mannen.

In de tien jaar dat ik mannentrainingen in Vlaanderen geef, zijn er vele vriendschappen voor het leven ontstaan. Mannen die elkaar door dik en dun steunen. Dat is wat voor mij de kracht is van ons werk. Wij stimuleren het aangaan van nieuwe vriendschappen vanuit de groep waaraan je deelneemt ook altijd actief.

Inmiddels ontstaan er steeds meer mannencirkels. William en ik begeleiden inmiddels beiden een doorlopende mannengroep. Buiten de dagen die we met ze organiseren, treffen deze mannen elkaar ook om samen te sporten, te wandelen, een weekend naar de Ardennen of naar Zee. Zo ontstaat langzaam maar zeker een beweging van mannen die hun ‘man-zijn’ ander willen vormgeven.

Een uitnodiging

Deze blog is uitnodiging aan jou. Misschien ben je een man die zich herkent in het dolen of juist in het dragen. Misschien ben je vader van een zoon, heb je een partner, ben je zoon van een vader die nog leeft. Je hebt vrienden en je zoekt bedding om al die rollen eerlijk en oprecht in te vullen. Misschien voel je dat je hart vaker op slot zit dan je zou willen. Misschien weet je dat het anders kan, maar weet je nog niet goed hoe.

Dan is dit mijn voorstel: zoek de mannencirkel of kring op. Zoek de bedding van mannen. Zoek de man in jou die wil opstaan en zich wil laten zien. De man in jou die willen leren verbinden en wil leren hoe het is om naast je kracht ook de kwetsbaarheid als kwaliteit in te zetten. Gezonde mannelijkheid is geen individueel project. Het is een gemeenschappelijke beweging. Een weg die we samen gaan, voor onszelf en voor de generaties na ons. We hoeven het als mannen niet alleen te doen, maar wel zelf.

Mannennetwerk.org

Sinds vorig is er een initiatief van een aantal mannen die al langer met mannenwerk bezig zijn. Een aantal daarvan zijn ook betrokken bij het jaarlijkse Vlaamse Mannenfestival dat inmiddels al 7 maal is georganiseerd. Ik kom hier inmiddels ook al een paar jaar en ik vind het geweldig om zoveel mannen die ik vanuit ons eigen netwerk ken daar tegen te komen.

Achter dit mannennetwerk staan een aantal mannen die ik goed ken en die erg mooi werk doen. Zij hebben een website gelanceerd voor mannen om andere mannen te ontmoeten. Bestaande mannencirkels zijn erop te vinden en nieuwe die nog mannen zoeken kunnen zich aanmelden:

De Relatieacademie maakt graag onderdeel uit van het netwerk dat door deze mannen is gestart. Er zijn heel veel mannelijke rolmodellen nodig om jonge mannen op een zorgvuldige manier de weg te wijzen.

Dus een oproep aan iedere man: als je steun zoekt om de uitdagingen in het leven aan te gaan, zoek dan steun bij andere mannen.

En een warme suggestie voor alle vrouwen die deze blog lezen. Zie je een man die je dierbaar is worstelen met hoe hij zijn mannelijkheid vorm moet geven: adviseer hem om andere mannen op te zoeken en daar steun te vinden. De ideale plaats om daarmee te starten is onze training Mannengrond.